حسن حسين زاده شانه چى
275
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
الكافى است كه بيشتر عمر خويش را در اين شهر گذرانيد و در پايان عمر به بغداد مهاجرت نمود و در همانجا درگذشت . يكى از دانشمندان و مؤلفان بنام رى على بن محمد بن ابراهيم رازى كلينى معروف به علّان و دايى شيخ كلينى است . به نظر مىرسد كه وى ارتباط نزديكى با امام عليه السّلام داشته است . او نامههاى متعددى به آن حضرت مىنوشت و جواب دريافت مىكرد . او در آخرين نامهاش دربارهء رفتن به سفر حج با امام عليه السّلام مشورت نموده بود . وى صاحب تأليفات متعددى از جمله كتابى به نام اخبار القائم مىباشد . « 1 » ارتباط حوزهء رى با ديگر مراكز علمى شيعه ، بهويژه قم و كوفه و مهاجرت بعضى عالمان شيعه به اين شهر ، در تقويت و تحكيم موقعيت علمى آن تأثير بسزايى داشت . جوّ علمى رى ، تحتتأثير مكتب حديثى قم بود ؛ لذا محدثان و راويان متعدد و بنامى در رى ظهور كردند كه به برخى از ايشان اشاره شد . ولى حضور معتزليان و سابقهء ديرينه انديشههاى كلامى غيرشيعى در اين شهر ، زمينه را براى شيوع علم كلام فراهم ساخته بود ، با اين حال علماى شيعه تمايل كمترى به روى آوردن به اين علم داشتند . يكى از معدود متكلمان شيعى شهر رى در اين عصر ، ابن قبهء رازى ، ابو جعفر محمد بن عبد الرحمن بود كه كتابهاى متعددى در مباحث كلامى نوشت و مناظرات چندى با معتزليان و متكلمان عصر خويش ، از جمله استادش ابو القاسم بلخى داشت . « 2 » بههرحال نقش فعال مكتب رى را در عصر غيبت مىتوان باتوجه به عالمان ممتاز و برجستهاى كه از اين ديار ظهور كردند و تأليفات فراوانى كه توسط ايشان به رشتهء تحرير درآمد ، دريافت .
--> ( 1 ) . تفرشى ، نقد الرجال ، ج 3 ، ص 291 . ( 2 ) . براى اطلاع بيشتر به بخش دانشمندان و انديشمندان مراجعه كنيد .